Mở công ty cần bằng cấp gì, ngành nào bắt buộc chứng chỉ hành nghề

Mở công ty cần bằng cấp gì là câu nhiều người hỏi bên em với chút ngại ngùng, nhất là người đã buôn bán lâu năm nhưng không học đại học. Câu trả lời ngắn: để thành lập và làm chủ công ty, luật không đòi bằng cấp nào. Bằng cấp và chứng chỉ chỉ bắt buộc với một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện, và thường là của người phụ trách chuyên môn chứ không phải của chủ. Tâm Tầm Tài giải thích cụ thể dưới đây.

Làm chủ công ty cần điều kiện gì

Luật Doanh nghiệp không có quy định nào về trình độ học vấn của người thành lập, chủ sở hữu, thành viên, cổ đông hay giám đốc. Điều luật quan tâm là người đó có được phép thành lập, quản lý doanh nghiệp hay không.

Theo Luật Doanh nghiệp, những người sau không được thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam:

• Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang dùng tài sản nhà nước để thành lập doanh nghiệp thu lợi riêng.
• Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.
• Sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp trong Công an nhân dân, trừ người được cử làm đại diện phần vốn nhà nước.
• Người chưa thành niên, người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
• Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị tạm giam, đang chấp hành án phạt tù, đang bị cấm hành nghề kinh doanh hoặc cấm đảm nhiệm chức vụ theo bản án.
• Một số trường hợp khác theo luật phá sản, luật phòng chống tham nhũng.

Nếu anh/chị không thuộc các nhóm trên, việc có hay không có bằng cấp không ảnh hưởng đến quyền mở công ty.

Mở công ty cần bằng cấp gì với ngành có điều kiện

Ngành nghề kinh doanh có điều kiện được liệt kê trong phụ lục của Luật Đầu tư. Mỗi ngành có luật chuyên ngành quy định điều kiện riêng: có khi là vốn, có khi là cơ sở vật chất, có khi là chứng chỉ hành nghề của người làm.

Bảng dưới đây là các ngành hay gặp ở doanh nghiệp nhỏ, kèm yêu cầu về chứng chỉ theo nguyên tắc chung. Số lượng người, loại chứng chỉ cụ thể anh/chị cần đối chiếu luật chuyên ngành hiện hành, vì các văn bản này thay đổi khá thường xuyên.

Riêng dịch vụ pháp lý của luật sư thì không lập theo Luật Doanh nghiệp mà theo Luật Luật sư, dưới hình thức tổ chức hành nghề luật sư.

Lấy ví dụ từ chính Tâm Tầm Tài: năm 2024, theo Luật Quản lý thuế lúc đó, bên em được cơ quan thuế xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế, với 3 nhân sự có chứng chỉ hành nghề. Người sáng lập không cần tự mình có chứng chỉ, nhưng công ty phải có đủ người giữ chứng chỉ làm việc thật.

Chứng chỉ đứng tên ai: chủ hay nhân viên

Đây là điểm nhiều người hiểu nhầm. Phần lớn ngành có điều kiện đòi chứng chỉ ở vị trí "người phụ trách chuyên môn", "người điều hành", "nhân sự chủ chốt", không đòi chủ sở hữu phải có. Chủ công ty có thể là người bỏ vốn, lo khách hàng, còn người có chứng chỉ lo chuyên môn.

Có vài điều kiện cần hiểu đúng:

1. Người giữ chứng chỉ phải làm việc thật cho công ty, có hợp đồng lao động, có tên trong danh sách nhân sự khi cơ quan chuyên ngành kiểm tra.
2. Một chứng chỉ thường không được cùng lúc dùng để đáp ứng điều kiện cho nhiều doanh nghiệp.
3. Khi người giữ chứng chỉ nghỉ việc, công ty phải có người thay thế đủ điều kiện, nếu không sẽ không còn đủ điều kiện hoạt động.
4. Một số ngành yêu cầu người đại diện theo pháp luật hoặc giám đốc phải có chứng chỉ, không chỉ nhân viên. Đọc kỹ luật chuyên ngành ở điểm này.

Khi nào bị kiểm tra điều kiện

Khi đăng ký doanh nghiệp, anh/chị chỉ kê khai ngành nghề. Phòng Đăng ký kinh doanh thường không kiểm tra chứng chỉ ở bước này, trừ một số ngành luật yêu cầu nộp kèm giấy tờ ngay. Doanh nghiệp được quyền kinh doanh ngành có điều kiện kể từ khi đáp ứng đủ điều kiện và duy trì trong suốt quá trình hoạt động.

Việc kiểm tra thật sự diễn ra ở hai lúc:

• Khi xin giấy phép con: giấy chứng nhận đủ điều kiện, giấy phép hoạt động. Cơ quan chuyên ngành như Sở Y tế hay sở quản lý du lịch sẽ xem hồ sơ nhân sự và chứng chỉ.
• Khi hậu kiểm: kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất. Hoạt động khi chưa đủ điều kiện có thể bị xử phạt và buộc dừng hoạt động ngành đó. Mức phạt cụ thể theo nghị định xử phạt của từng lĩnh vực.

Ở Nghệ An, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp do Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính cấp. Giấy phép con do sở chuyên ngành của tỉnh hoặc bộ, ngành trung ương cấp tùy lĩnh vực. Hai việc này tách nhau, nên có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp chưa có nghĩa là được hoạt động ngay ngành có điều kiện.

Khi nào chưa nên đăng ký ngành có điều kiện

Bên em thường khuyên khách tạm chưa đưa ngành có điều kiện vào hồ sơ trong các trường hợp:

• Chưa có người giữ chứng chỉ, hoặc mới chỉ "hứa sẽ thuê". Đăng ký ngành trước rồi hoạt động luôn là rủi ro, dễ bị xem là kinh doanh khi chưa đủ điều kiện.
• Định mượn chứng chỉ của người quen, người đó không làm việc tại công ty. Cả hai bên đều có thể bị xử lý, người cho mượn có thể bị thu hồi chứng chỉ.
• Ngành đó chỉ là dự định xa, chưa có kế hoạch cụ thể. Có thể bổ sung ngành nghề về sau bằng thủ tục thay đổi.
• Chưa tìm hiểu điều kiện về vốn, cơ sở vật chất, chỉ nghĩ đến chứng chỉ. Một số ngành còn đòi ký quỹ, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp.

Trước khi chọn ngành, anh/chị có thể xem ngành nghề và thông tin doanh nghiệp trên cơ sở dữ liệu quốc gia để tham khảo cách các doanh nghiệp cùng lĩnh vực đăng ký. Những quyết định khác cần có trước khi nộp hồ sơ nằm trong bài danh sách việc cần quyết trước ngày đăng ký.

Phần giấy tờ còn lại anh/chị có thể nhờ Tâm Tầm Tài soạn trọn bộ hồ sơ mở công ty.

Anh/chị định mở công ty ở ngành có điều kiện và chưa rõ mình thiếu gì, gọi Tâm Tầm Tài 0977 205 877 (chị Thảo). Bên em xem ngành, xem nhân sự hiện có, nói rõ điều kiện nào đã đủ, điều kiện nào còn thiếu, và báo phí trước khi làm.

Câu hỏi thường gặp