Bỏ qua điều hướng, tới nội dung chính
Số 27 Bằng Lăng 2, P. Trường Vinh, Nghệ An Thứ 2 – Thứ 7 · 8h00 – 17h30
Logo Tâm - Tầm - Tài TÂM - TẦM - TÀI Đăng ký kinh doanh & kế toán thuế Nghệ An

Những lỗi sổ sách hay bị truy thu khi cơ quan thuế kiểm tra

Tâm Tầm Tài · cập nhật 19/11/2026 · 7 phút đọc

Lỗi sổ sách hay bị truy thu – ảnh nền: buổi họp chuyên môn tại phòng họp Tâm Tầm Tài
Lỗi sổ sách hay bị truy thu – ảnh nền: buổi họp chuyên môn tại phòng họp Tâm Tầm Tài

Tóm tắt nhanh: Phần lớn khoản truy thu ở doanh nghiệp nhỏ không đến từ gian lận mà từ sổ sách thiếu chứng từ: chi phí không đủ điều kiện được trừ, hóa đơn đầu vào của người bán có vấn đề, tồn kho và tiền mặt không khớp thực tế. Tự phát hiện và khai bổ sung trước khi có quyết định kiểm tra luôn nhẹ hơn để cơ quan thuế phát hiện.

Khi cơ quan thuế kiểm tra một doanh nghiệp nhỏ, khoản truy thu hiếm khi đến từ một thủ đoạn lớn. Nó đến từ những lỗi sổ sách lặp lại mỗi tháng mà không ai sửa. Đó là một khoản chi trả tiền mặt, một hóa đơn đầu vào không ai kiểm tra người bán, một kho hàng âm từ năm trước. Bài này Tâm Tầm Tài liệt kê những lỗi sổ sách hay bị truy thu nhất, cách nhận ra và cách sửa trước khi có người khác nhìn thấy.

Truy thu nghĩa là gì, và tốn thêm những gì

Truy thu là cơ quan thuế xác định doanh nghiệp đã khai thiếu thuế và yêu cầu nộp phần còn thiếu. Kèm theo đó thường có:

Chị Thảo Nguyễn váy caro đỏ đưa hai tay như giới thiệu, mỉm cười tại văn phòng Tâm - Tầm - Tài – chia sẻ về lỗi sổ sách hay bị truy thu
Chị Thảo Nguyễn váy caro đỏ đưa hai tay như giới thiệu, mỉm cười tại văn phòng Tâm - Tầm - Tài – chia sẻ về lỗi sổ sách hay bị truy thu
  • Tiền chậm nộp: tính trên số thuế thiếu, theo số ngày kể từ hạn nộp cũ đến ngày nộp đủ, mức 0,03% mỗi ngày theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
  • Tiền phạt khai sai: 20% số thuế thiếu, theo Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP).
  • Phần chi phí bị loại làm thu nhập chịu thuế tăng, kéo theo thuế thu nhập doanh nghiệp tăng; thuế giá trị gia tăng đầu vào bị loại thì phải nộp lại phần đã khấu trừ.

Một khoản sai nhỏ nhưng kéo dài ba, bốn năm, cộng tiền chậm nộp lại, thành số tiền không nhỏ. Đó là lý do nên rà sớm.

Những lỗi sổ sách hay bị truy thu nhất

Dưới đây là các nhóm lỗi Tâm Tầm Tài gặp nhiều nhất khi rà sổ cho doanh nghiệp nhỏ ở Nghệ An, xếp theo mức độ phổ biến ước lượng từ kinh nghiệm, không phải thống kê.

Lỗi Vì sao bị truy thu Dấu hiệu tự nhận biết
Chi phí lớn trả tiền mặt Không đủ điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt, bị loại chi phí và thuế đầu vào Nhiều phiếu chi lớn, ít ủy nhiệm chi
Hóa đơn đầu vào của người bán có rủi ro Người bán bỏ địa chỉ, ngừng hoạt động; giao dịch bị nghi không có thật Mua của đơn vị lạ, không có hợp đồng, không có chứng từ vận chuyển
Tồn kho âm hoặc tồn kho ảo Doanh thu không khớp hàng xuất, bị ấn định doanh thu Sổ kho có số âm, hoặc sổ còn nhiều hàng mà kho trống
Tiền mặt tồn quỹ lớn bất thường Nghi ngờ ghi chi phí khống hoặc giấu doanh thu Sổ quỹ luôn còn vài trăm triệu, két thực tế không có
Lương không đủ hồ sơ Không có hợp đồng, bảng chấm công, không khấu trừ thuế thu nhập cá nhân Danh sách lương có người không làm việc thật
Chi phí cá nhân của chủ Không phục vụ kinh doanh Xe riêng, du lịch gia đình, điện nhà ở hạch toán vào công ty
Doanh thu ghi nhận sai kỳ Xuất hóa đơn muộn so với thời điểm giao hàng, hoàn thành dịch vụ Hóa đơn xuất tháng sau nhưng biên bản giao hàng tháng trước
Hàng cho, biếu, khuyến mại không xuất hóa đơn Phải lập hóa đơn và kê khai theo quy định Hàng xuất kho không có hóa đơn tương ứng

Theo những gì Tâm Tầm Tài gặp, hai lỗi đầu là phổ biến nhất. Chúng cũng là hai lỗi dễ phòng nhất nếu có quy định nội bộ từ đầu.

Ở Nghệ An có nhiều doanh nghiệp nhỏ làm xây dựng, vận tải, thương mại vật liệu, chế biến nông sản. Nhóm này có một lỗi khá riêng: mua hàng của người dân, của hộ sản xuất nhỏ không có hóa đơn, rồi ghi chi phí bằng giấy biên nhận viết tay. Với hàng nông sản, lâm sản, thủy sản mua trực tiếp của người sản xuất, pháp luật cho phép lập bảng kê theo mẫu quy định thay cho hóa đơn. Bảng kê này phải ghi đủ thông tin người bán, số lượng, đơn giá và có chữ ký. Giấy viết tay không đủ thông tin thì khoản chi đó rất dễ bị loại.

Cách tự rà sổ trong một buổi

Không cần chờ cơ quan thuế đến. Mỗi quý, hoặc ít nhất trước khi quyết toán năm, anh/chị có thể cùng kế toán làm các bước sau:

Nhóm nhân viên nữ họp quanh bàn dài, mỉm cười nhìn ống kính tại Tâm - Tầm - Tài – Lỗi sổ sách hay bị truy thu
Nhóm nhân viên nữ họp quanh bàn dài, mỉm cười nhìn ống kính tại Tâm - Tầm - Tài – Lỗi sổ sách hay bị truy thu
  1. In sổ quỹ tiền mặt, xem số dư cuối mỗi tháng. Số dư lớn và kéo dài là dấu hiệu cần rà.
  2. Lọc các phiếu chi từ 5 triệu đồng trở lên (ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt hiện hành, tính cả thuế GTGT). Mỗi phiếu phải có chứng từ chuyển khoản đi kèm.
  3. Lấy danh sách nhà cung cấp trong năm, tra tình trạng mã số thuế của từng đơn vị. Đơn vị đã ngừng hoạt động hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký thì kiểm tra lại hợp đồng, chứng từ giao nhận.
  4. Mở sổ kho, lọc mặt hàng có số tồn âm tại bất kỳ thời điểm nào.
  5. So bảng lương với danh sách đóng bảo hiểm và hợp đồng lao động.
  6. So tổng doanh thu trên tờ khai các kỳ với doanh thu trên sổ và với dữ liệu hóa đơn điện tử đầu ra.

Để làm bước 6 và kiểm tra số đã nộp, kế toán đăng nhập cổng thuế để đối chiếu nghĩa vụ đã khai, đã nộp của doanh nghiệp, lấy số liệu cơ quan thuế đang ghi nhận làm chuẩn.

Ví dụ minh họa: một hóa đơn đầu vào

Một công ty xây dựng mua vật liệu từ một đơn vị thương mại, thanh toán chuyển khoản đầy đủ, có hóa đơn. Hai năm sau, đơn vị bán bị cơ quan thuế xác định bỏ địa chỉ kinh doanh. Khi kiểm tra, công ty mua được yêu cầu chứng minh giao dịch có thật.

Nếu công ty có hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ vận chuyển, và vật liệu đó thể hiện được trong công trình đã nghiệm thu, thì có cơ sở để giải trình. Nếu chỉ có tờ hóa đơn và ủy nhiệm chi, việc giải trình khó hơn nhiều. Bài học: với nhà cung cấp mới, giữ đủ bộ chứng từ ngay từ đầu, không đợi đến khi bị hỏi.

Điều nên tránh khi phát hiện sai

  • Không sửa lùi sổ của năm đã quyết toán mà không khai bổ sung. Sổ và tờ khai lệch nhau còn tệ hơn sai ban đầu.
  • Không "làm đẹp" số bằng chứng từ hợp thức hóa. Mua hóa đơn để bù chi phí là vi phạm nặng, rủi ro lớn hơn nhiều so với số thuế định tiết kiệm.
  • Không đợi đến khi có quyết định kiểm tra mới khai bổ sung. Khai bổ sung và nộp đủ thuế trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thì không bị phạt khai sai. Sau thời điểm đó thì bị xử lý như hành vi khai sai.
  • Không giao toàn bộ việc rà sổ cho đúng người đã làm sổ. Người làm khó thấy lỗi của chính mình; nên có người thứ hai xem.
Toàn cảnh văn phòng Tâm - Tầm - Tài rộng, nhân viên làm việc, kệ hồ sơ – Lỗi sổ sách hay bị truy thu
Toàn cảnh văn phòng Tâm - Tầm - Tài rộng, nhân viên làm việc, kệ hồ sơ – Lỗi sổ sách hay bị truy thu

Phòng từ gốc thay vì chữa

Hầu hết lỗi trên phòng được bằng vài quy định đơn giản: chi từ ngưỡng quy định trở lên thì chuyển khoản từ tài khoản công ty; nhà cung cấp mới phải có hợp đồng và kiểm tra mã số thuế trước khi mua; hàng về kho phải có phiếu nhập cùng ngày; chi phí cá nhân không đưa vào công ty.

Ở Tâm Tầm Tài, mỗi khách có một kế toán phụ trách cố định và mỗi tờ khai có người kiểm soát xem lại trước khi nộp. Việc rà sổ nằm trong những việc kế toán làm đều đặn mỗi kỳ, không chờ đến cuối năm. Nếu anh/chị muốn nhờ Tâm Tầm Tài rà lại sổ trước kỳ quyết toán, gọi 0977 205 877 (chị Thảo), bên em xem hồ sơ và báo phí trước khi làm.

Câu hỏi thường gặp

Bị truy thu thì ngoài số thuế thiếu còn phải nộp gì?

Ngoài số thuế thiếu, doanh nghiệp nộp tiền chậm nộp 0,03% mỗi ngày (Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15), và có thể bị phạt khai sai 20% số thuế khai thiếu theo Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP).

Cơ quan thuế kiểm tra lại được bao nhiêu năm?

Cơ quan thuế kiểm tra theo thời hiệu quy định trong Luật Quản lý thuế, thường là nhiều năm chứ không chỉ năm gần nhất. Vì vậy chứng từ phải lưu đủ thời hạn, không bỏ sau khi đã quyết toán.

Phát hiện sai ở năm đã quyết toán thì có tự sửa được không?

Được, bằng hồ sơ khai bổ sung cho năm đó, trong thời hạn 5 năm kể từ hạn nộp hồ sơ lần đầu (luật mới rút từ 10 năm xuống 5 năm). Khai bổ sung và tự nộp đủ tiền thuế trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra thì doanh nghiệp chỉ nộp thêm thuế và tiền chậm nộp, không bị phạt khai sai.

Tâm Tầm Tài biên soạn — Công ty TNHH Tư vấn Tâm - Tầm - Tài, đại lý thuế tại Nghệ An, 16 năm làm dịch vụ doanh nghiệp. Nội dung theo quy định có hiệu lực tại thời điểm cập nhật; trường hợp cụ thể của anh/chị có thể khác, gọi 0977 205 877 để được xem hồ sơ.

Bìa sách Mở công ty đúng luật ngay từ đầu, Thảo Nguyễn biên soạn
Tặng sách miễn phí

Mở công ty đúng luật ngay từ đầu

Cuốn sách 116 trang Thảo Nguyễn đúc kết từ 16 năm làm hồ sơ cho chủ doanh nghiệp ở Nghệ An. Đọc trước khi nộp hồ sơ để khỏi bị trả, khỏi phải sửa đi sửa lại.

  • Chọn đúng loại hình: TNHH một thành viên, hai thành viên hay cổ phần
  • Đặt tên, ghi vốn điều lệ, chọn trụ sở và ngành nghề sao cho không bị trả hồ sơ
  • Những việc phải làm ngay sau khi có giấy phép để không bị phạt

Cần hỏi ngay: 0977 205 877 Nhắn Zalo

Nhận sách miễn phí Điền thông tin và bấm Đăng ký là tải được sách ngay. Nếu bạn cần tư vấn thêm, chuyên viên sẽ gọi lại trong giờ làm việc.