Tóm tắt nhanh: Hộ kinh doanh thuê người lao động theo hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên thì phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho họ theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Bản thân chủ hộ có đăng ký kinh doanh cũng thuộc diện bắt buộc: theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP, chủ hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai phải tham gia từ 01/07/2025; từ 01/01/2026 bỏ thuế khoán, hộ chuyển sang kê khai nên chủ hộ tham gia từ khi chuyển. Chủ hộ đóng 25% trên mức thu nhập tự chọn.
Hộ kinh doanh ngày càng thuê thêm người: quán ăn có phụ bếp, cửa hàng có người bán, xưởng nhỏ có thợ. Câu hỏi BHXH hộ kinh doanh 2026 vì vậy xuất hiện nhiều hơn, và câu trả lời phải tách ba nhóm người: nhân viên làm thuê, người nhà phụ giúp, và bản thân chủ hộ. Mỗi nhóm có quy định khác nhau.
Luật mới thay đổi gì với hộ kinh doanh
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật số 41/2024/QH15) có hiệu lực từ 01/07/2025, mở rộng diện tham gia bắt buộc theo hai hướng liên quan trực tiếp đến hộ kinh doanh:
- Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên thuộc diện bắt buộc, và luật mới bổ sung cả người làm không trọn thời gian có tiền lương tháng đạt mức thấp nhất làm căn cứ đóng. Nhiều hộ vẫn quen nghĩ "hợp đồng dưới 3 tháng hay làm bán thời gian thì không phải đóng", cách hiểu này không còn đúng.
- Chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh được đưa vào diện bắt buộc (điểm m khoản 1 Điều 2). Nghị định 158/2025/NĐ-CP chia hai bước: chủ hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai tham gia từ 01/07/2025, các chủ hộ còn lại từ 01/07/2029. Vì thuế khoán đã bỏ từ 01/01/2026, hộ nào chuyển sang kê khai thì chủ hộ thuộc diện bắt buộc từ lúc chuyển, không đợi đến 2029; Bảo hiểm xã hội TP Hồ Chí Minh đã trả lời theo hướng này.
Cùng lúc đó, hộ kinh doanh bỏ thuế khoán và kê khai theo doanh thu thực tế từ năm 2026. Khi hộ kê khai chi phí tiền lương, cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm có thể đối chiếu với nhau. Trả lương nhiều người mà không có ai tham gia bảo hiểm là điểm dễ bị hỏi. Các thay đổi khác của hộ trong năm nay có ở bài những điều chủ hộ cần biết trong năm 2026.
Ai phải đóng, ai không: bảng tra nhanh
| Đối tượng trong hộ | Có phải đóng BHXH bắt buộc không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhân viên có hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng | Có | Hộ đóng phần người sử dụng lao động, trừ lương phần người lao động |
| Nhân viên làm không trọn thời gian | Có, nếu tiền lương tháng đạt mức thấp nhất làm căn cứ đóng theo quy định | Kiểm tra mức thấp nhất hiện hành |
| Người làm theo ngày, không có hợp đồng | Về nguyên tắc có quan hệ lao động thì vẫn cần hợp đồng | Không ký hợp đồng không làm mất nghĩa vụ |
| Vợ, chồng, con cùng làm, không hưởng lương | Không, vì không phải người lao động của hộ | Nếu ký hợp đồng, trả lương thì tính như nhân viên |
| Chủ hộ kinh doanh có đăng ký, nộp thuế theo kê khai | Có | Tự chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng, tỷ lệ 25% |
| Người nước ngoài làm việc cho hộ | Theo quy định riêng | Hiếm gặp ở hộ nhỏ |
Chủ hộ nên hiểu một điểm: không ký hợp đồng bằng văn bản không có nghĩa là không có quan hệ lao động. Nếu thực tế có trả lương, giao việc, chấm công, thì đó vẫn là quan hệ lao động và nghĩa vụ bảo hiểm vẫn đặt ra.
BHXH hộ kinh doanh 2026: đóng bao nhiêu
Khi hộ thuê người lao động thuộc diện bắt buộc, tổng số tiền gồm ba loại bảo hiểm: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp. Theo tỷ lệ đang áp dụng, phần người sử dụng lao động đóng khoảng 21,5% và phần người lao động đóng khoảng 10,5% trên tiền lương làm căn cứ đóng.
Anh/chị kiểm tra lại tỷ lệ tại thời điểm đóng, vì các luật về bảo hiểm y tế và việc làm cũng được sửa đổi trong giai đoạn này.
Tiền lương làm căn cứ đóng là tiền lương ghi trong hợp đồng, gồm mức lương và phụ cấp, khoản bổ sung theo quy định. Mức này không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại nơi hộ hoạt động.
Ví dụ minh họa cách tính: nhân viên có lương đóng bảo hiểm 5 triệu đồng/tháng thì hộ đóng khoảng 1.075.000đ, trừ lương nhân viên khoảng 525.000đ, tổng khoảng 1,6 triệu đồng nộp cho cơ quan bảo hiểm mỗi tháng.
Nhìn con số, nhiều chủ hộ thấy nặng. Nhưng cũng nên nhìn phía còn lại: nhân viên có bảo hiểm thì được hưởng chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, có thẻ bảo hiểm y tế đi khám. Khi nhân viên gặp tai nạn trong lúc làm việc mà hộ chưa đóng bảo hiểm, chủ hộ phải tự lo khoản chi trả lẽ ra quỹ bảo hiểm gánh. Với các hộ cần giữ thợ, giữ người bán lâu năm, đóng bảo hiểm đầy đủ cũng là một lý do để người lao động ở lại.
Các bước đăng ký tham gia cho nhân viên
- Ký hợp đồng lao động bằng văn bản, ghi rõ mức lương, thời hạn, công việc.
- Lập hồ sơ đăng ký đơn vị tham gia (lần đầu) và danh sách người lao động tham gia.
- Nộp hồ sơ tới cơ quan bảo hiểm xã hội nơi hộ hoạt động, trực tiếp hoặc qua mạng. Nhiều thủ tục bảo hiểm có thể thực hiện trên cổng dịch vụ công dùng chung toàn quốc.
- Đóng tiền hằng tháng theo phương thức đã đăng ký.
- Báo tăng, báo giảm khi có người vào làm, nghỉ việc, thay đổi lương.
Chủ hộ nhớ báo giảm đúng lúc khi nhân viên nghỉ. Quên báo giảm thì vẫn phát sinh số phải đóng, và người lao động gặp khó khi chốt sổ hoặc chuyển sang nơi mới.
Chủ hộ đóng cho mình: đóng bao nhiêu
Chủ hộ thuộc diện bắt buộc đóng 25% trên mức thu nhập tự chọn làm căn cứ: 22% vào quỹ hưu trí, tử tuất và 3% vào quỹ ốm đau, thai sản. Mức tự chọn thấp nhất bằng mức tham chiếu, cao nhất 20 lần mức tham chiếu. Khi mức tham chiếu là 2.340.000đ thì số đóng thấp nhất là 585.000đ/tháng. Chủ hộ được chọn đóng hằng tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần.
Với người kinh doanh lâu dài, không có quá trình đóng ở công ty trước đó, đây là đường tích lũy lương hưu. Mức tham chiếu có thể được điều chỉnh, nên anh/chị hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc Tâm Tầm Tài trước khi chọn mức đóng.
Điều nên tránh
- Không ký hợp đồng để "lách" bảo hiểm. Khi có tranh chấp, người lao động chứng minh quan hệ lao động bằng tin nhắn, chuyển khoản lương, và hộ vẫn bị truy đóng.
- Không ghi lương trên hợp đồng thấp hơn mức tối thiểu vùng để giảm tiền đóng.
- Không kê chi phí lương khi khai thuế mà bỏ qua bảo hiểm. Hai số liệu này sẽ được đặt cạnh nhau.
- Không để người nhà ký hợp đồng lao động chỉ để kê chi phí, nếu thực tế họ không làm việc như người làm thuê.
Ở Nghệ An thì cần lưu ý gì
Hộ kinh doanh ở Nghệ An nộp hồ sơ bảo hiểm tới cơ quan bảo hiểm xã hội phụ trách địa bàn sau khi sắp xếp lại bộ máy. Mức lương tối thiểu vùng áp dụng theo địa bàn xã, phường nơi hộ hoạt động, và địa bàn TP Vinh cũ nay là các phường Trường Vinh, Thành Vinh, Vinh Hưng, Vinh Phú, Vinh Lộc. Hộ ở các xã khác nhau trong tỉnh có thể thuộc vùng lương tối thiểu khác nhau, nên anh/chị kiểm tra đúng vùng của xã, phường mình trước khi ghi lương vào hợp đồng.
Tâm Tầm Tài có thể lo phần hồ sơ lương, bảo hiểm và thuế cho hộ có thuê người, một kế toán theo dõi cố định mỗi kỳ. Anh/chị gọi 0977 205 877 (chị Thảo) hoặc để lại số, bên em xem hồ sơ và báo phí trước khi làm.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh chỉ có vợ chồng, con cái cùng làm có phải đóng bảo hiểm không?
Người nhà cùng làm mà không ký hợp đồng lao động, không nhận lương như người làm thuê thì không phải người lao động của hộ, nên hộ không phải đóng bảo hiểm bắt buộc cho họ. Nếu ký hợp đồng và trả lương thì tính như nhân viên.
Nhân viên làm thời vụ 2 tháng có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên thuộc diện bắt buộc. Hợp đồng 2 tháng vì vậy thuộc diện phải đóng.
Không đóng bảo hiểm cho nhân viên thì bị gì?
Hộ có thể bị xử phạt, bị truy thu số tiền phải đóng kèm tiền chậm đóng tính theo ngày. Mức phạt cụ thể theo nghị định xử phạt trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội đang có hiệu lực.
Tâm Tầm Tài biên soạn — Công ty TNHH Tư vấn Tâm - Tầm - Tài, đại lý thuế tại Nghệ An, 16 năm làm dịch vụ doanh nghiệp. Nội dung theo quy định có hiệu lực tại thời điểm cập nhật; trường hợp cụ thể của anh/chị có thể khác, gọi 0977 205 877 để được xem hồ sơ.
